Procedure

Soa-onderzoek en Hiv-test

Als je denkt dat je een soa en/of hiv hebt opgelopen is het doen van een soa-onderzoek en hiv-test, de enige manier om zekerheid te krijgen. De hiv-test is geen vanzelfsprekend onderdeel van het soa-onderzoek. Je hebt drie keuzes.
Je kunt kiezen voor; een soa-onderzoek inclusief hiv-test, een soa-onderzoek exclusief hiv-test of alleen een hiv-test.
We bespreken hier het soa-onderzoek, daarna behandelen we de hiv-test als apart onderdeel. Tenslotte noemen we de verschillen tussen een soa-onderzoek mét en een soa-onderzoek zonder hiv test.

Hoe verloopt een soa-onderzoek?

Hoe zo’n onderzoek precies verloopt kan in details verschillen. Het is afhankelijk van de plaats waar je jezelf laat onderzoeken en van de risico’s die je hebt gelopen.

Standaard soa-onderzoek of gericht soa-onderzoek?

Een standaard soa-onderzoek bestaat uit een onderzoek naar: Chlamydia, gonorroe en syfilis. Verder wordt vaccinatie tegen hepatitis B besproken. De hiv-test is ook een onderdeel van het standaard soa-onderzoek.
Een standaard soa-onderzoek wordt afgenomen bij mensen met een hoog risico.
Wanneer het risico minder groot is, of er duidelijke symptomen zijn, kan het onderzoek gerichter worden uitgevoerd. Dat kan inhouden dat alleen een Chlamydia onderzoek nodig is. Een hiv-test zal, bij een gering risico, in de meeste gevallen niet worden geadviseerd.

In grote lijnen bestaat een het onderzoek uit een vijftal onderdelen.

Gesprek

Het onderzoek begint met een gesprek. De arts of verpleegkundige stelt je een aantal vragen. Die vragen gaan over de eventuele klachten, over de manier waarop je in de laatste tijd hebt gevreeën. Op basis van de antwoorden die je geeft op die vragen, wordt het lichamelijk onderzoek gedaan.
Voor dat lichamelijke onderzoek begint krijg je uitleg. Over wat er precies wordt onderzocht en over de manier waarop je de uitslag van het soa-onderzoek krijgt.

Het onderzoek

Om te weten of je een soa hebt en zo ja welke, moet er lichamelijk onderzoek worden gedaan. Dat lichamelijk onderzoek bestaat uit een aantal onderdelen. Allereerst zal de arts of verpleegkundige je onderzoeken door te kijken of er symptomen van soa te zien zijn. Er wordt dan gekeken naar bijvoorbeeld afscheiding of huidafwijkingen. Daarna zal er, afhankelijk van de risico’s die je hebt gelopen, op verschillende manieren en plaatsen 'materiaal' verzameld worden. Daarvoor kan het nodig zijn dat er een paar uitstrijkjes worden genomen, dat je wat urine moet opvangen en voor sommige soa is het noodzakelijk dat er bloed bij je wordt afgenomen.

Laboratorium onderzoek

Het verzamelde materiaal, uitstrijkjes, plas en bloed moet vervolgens onderzocht worden. Dat onderzoek gebeurt in een laboratorium.

Uitslag

Het duurt gemiddeld één tot twee weken voordat je de uitslag van een soa-test of hiv-test krijgt. Het uitstrijkje, het bloed en de urine worden in een laboratorium onderzocht. Zeker na een hiv-test wordt aanbevolen om persoonlijk terug te komen voor de uitslag. Een zogenaamde 'positieve' uitslag van een hiv-test betekent dat je seropositief bent. Dit heeft een grote weerslag op je leven en op dat van de mensen om je heen. Het is daarom prettig als iemand je begeleidt bij de hiv-test.
Bij een soa-test wordt kan de uitslag telefonisch worden medegedeeld.

Afhankelijk van de soa waarop je onderzocht bent heeft de arts een tot twee weken later alle uitslagen van het laboratorium. Dan kan je bellen voor de uitslag. Als je een soa hebt, krijg je een behandeling.

Bloedonderzoek

Er wordt bloed afgenomen. Tijdens een routine onderzoek bij een soa-polikliniek wordt het bloed standaard onderzocht op aanwezigheid van syfilis en soms op hepatitis B. De hiv-test kan met hetzelfde bloed worden gedaan. Je moet voor een hiv-test vooraf toestemming geven.

Lichamelijk onderzoek: uitstrijkjes

Een uitstrijkje wordt gemaakt uit de penis, de vagina, de anus (bij anale seks) of de keel (bij orale seks).
Bij vrouwen wordt vocht van het slijmvlies van de baarmoedermond afgenomen. (Dit is een ander uitstrijkje dan het uitstrijkje op baarmoederhalskanker). Dat gebeurt met een metalen instrument: de eendenbek. De arts of verpleegkundige kan hiermee het slijmvlies van de baarmoedermond bereiken en de vagina bekijken.
Bij mannen wordt alleen een uitstrijkje uit de plasbuis genomen als je afscheiding hebt of pijn bij het plassen. Dat uitstrijkje wordt onderzocht op gonorroe. De manier waarop het uitstrijkje voor gonorroe wordt afgenomen is niet pijnlijk. Voor Chlamydia moest in het verleden altijd een dieper uitstrijkje uit de plasbuis worden genomen. Dat uitstrijkje was pijnlijk en voor veel mannen een nare ervaring. Daarom is het belangrijk om te weten dat dit nare onderzoek tegenwoordig niet meer nodig is. Voor het onderzoek op chlamydia is, dankzij een nieuwe laboratoriumtest, een kleine hoeveelheid urine voldoende.
Helaas werken nog niet alle soapoli volgens de nieuwe richtlijnen. Als je echt bang bent voor zo'n uitstrijkje, vraag dan vooraf hoe je op Chlamydia zal worden onderzocht.

Een uitstrijkje uit de anus gebeurt, bij zowel mannen als vrouwen, met een instrument dat een klein stukje in de anus wordt aangebracht (de proctoscoop). Met het instrument wordt een afstrijkje afgenomen uit de anus en wordt de anus van binnen bekeken.
Herpes genitalis en genitale wratten zijn duidelijk aantoonbaar als de ziekte actief is, dus als er blaasjes/erosies of wratten op of rond de geslachtsdelen zitten. De arts kan de diagnose stellen door de wratten of blaasjes/erosies goed te bekijken. Als er sprake is van blaasjes of erosies op of rond de geslachtsdelen, kan de arts daaruit materiaal afnemen, om na te gaan of je herpes hebt.
Als er geen klachten of symptomen zijn die op herpes wijzen geeft een routine soa-onderzoek dus geen uitsluitsel op de vraag of je 'drager' bent van het herpes virus.

Urine-onderzoek

Met nieuwe laboratoriumtechnieken, kan steeds meer onderzoek op soa worden gedaan aan de hand van urine. De arts bekijkt het liefst je eerste (ochtend)urine. Onderzoek op chlamydia aan de hand van urine, is met de nieuwe technieken voor mannen net zo betrouwbaar als een uitstrijkje. Bij vrouwen is het urineonderzoek iets minder betrouwbaar.